Reakcja przejściowa (ang. transient response) to chwilowa, nieustalona odpowiedź układu na nagłe zaburzenie lub szybko zmieniające się obciążenie. Występuje ona bezpośrednio po przyłożeniu wymuszenia i trwa do momentu osiągnięcia nowego stanu równowagi lub stanu ustalonego.
Przykładem reakcji przejściowej może być zachowanie budynku podczas trzęsienia ziemi. W chwili pojawienia się fali sejsmicznej konstrukcja zaczyna gwałtownie drgać, a amplituda drgań zmienia się w czasie. Dopiero po ustaniu wymuszenia oraz dzięki obecności tłumienia drgania stopniowo wygasają. Podobne zjawisko występuje podczas nagłego uderzenia w konstrukcję, szybkiego uruchomienia maszyny lub gwałtownego nagrzania elementu.
Spis treści
ToggleReakcja przejściowa powstaje wskutek chwilowej nierównowagi pomiędzy:
- siłami zewnętrznymi,
- siłami sprężystości,
- siłami bezwładności,
- tłumieniem układu.
Układ nie jest w stanie natychmiast dostosować się do nowych warunków obciążenia, dlatego pojawiają się:
- dynamiczne przemieszczenia,
- oscylacje,
- chwilowe wzrosty naprężeń,
- szybkie zmiany temperatury.
W analizie termicznej reakcja przejściowa pojawia się podczas gwałtownego ogrzewania lub chłodzenia obiektu. Temperatura wewnątrz materiału zmienia się wtedy nierównomiernie, a w konstrukcji powstają gradienty temperatury. Z czasem tempo zmian maleje i układ przechodzi do stanu ustalonego.
Na intensywność odpowiedzi przejściowej wpływają przede wszystkim:
- wielkość zaburzenia,
- czas działania obciążenia,
- tłumienie,
- masa i sztywność układu,
- właściwości materiałowe,
- przewodność i pojemność cieplna materiału.
Ogólnie:
- większe wymuszenie powoduje silniejszą reakcję,
- mniejsze tłumienie wydłuża czas drgań,
- większa bezwładność spowalnia odpowiedź układu.
W metodzie elementów skończonych reakcja przejściowa analizowana jest przy użyciu analiz zależnych od czasu, takich jak:
- transient structural analysis,
- transient thermal analysis,
- analiza dynamiczna.
W takich obliczeniach:
- czas dzielony jest na kroki czasowe,
- odpowiedź układu wyznaczana jest iteracyjnie,
- uwzględnia się masę, tłumienie i zmienne obciążenia.
Do rozwiązania problemów przejściowych stosuje się m.in.:
- metodę Newmarka,
- metodę centralnych różnic,
- schematy jawne i niejawne całkowania w czasie.
Analiza reakcji przejściowej ma bardzo duże znaczenie praktyczne, ponieważ pozwala przewidywać zachowanie konstrukcji i urządzeń w rzeczywistych warunkach pracy. Wykorzystywana jest między innymi w:
- analizie sejsmicznej budynków,
- symulacjach zderzeń,
- analizie drgań maszyn,
- projektowaniu wirników i turbin,
- analizie szybkich zmian temperatury,
- ocenie trwałości zmęczeniowej konstrukcji.
W praktyce reakcja przejściowa często powoduje większe naprężenia i przemieszczenia niż analiza statyczna, dlatego jej uwzględnienie jest bardzo istotne podczas projektowania bezpiecznych i trwałych konstrukcji.

