Reakcja przejściowa (ang. transient response) to chwilowa, nieustalona odpowiedź układu na nagłe zaburzenie lub szybko zmieniające się obciążenie. Występuje ona bezpośrednio po przyłożeniu wymuszenia i trwa do momentu osiągnięcia nowego stanu równowagi lub stanu ustalonego.

Przykładem reakcji przejściowej może być zachowanie budynku podczas trzęsienia ziemi. W chwili pojawienia się fali sejsmicznej konstrukcja zaczyna gwałtownie drgać, a amplituda drgań zmienia się w czasie. Dopiero po ustaniu wymuszenia oraz dzięki obecności tłumienia drgania stopniowo wygasają. Podobne zjawisko występuje podczas nagłego uderzenia w konstrukcję, szybkiego uruchomienia maszyny lub gwałtownego nagrzania elementu.

Reakcja przejściowa powstaje wskutek chwilowej nierównowagi pomiędzy:

  • siłami zewnętrznymi,
  • siłami sprężystości,
  • siłami bezwładności,
  • tłumieniem układu.

Układ nie jest w stanie natychmiast dostosować się do nowych warunków obciążenia, dlatego pojawiają się:

  • dynamiczne przemieszczenia,
  • oscylacje,
  • chwilowe wzrosty naprężeń,
  • szybkie zmiany temperatury.

W analizie termicznej reakcja przejściowa pojawia się podczas gwałtownego ogrzewania lub chłodzenia obiektu. Temperatura wewnątrz materiału zmienia się wtedy nierównomiernie, a w konstrukcji powstają gradienty temperatury. Z czasem tempo zmian maleje i układ przechodzi do stanu ustalonego.

Na intensywność odpowiedzi przejściowej wpływają przede wszystkim:

  • wielkość zaburzenia,
  • czas działania obciążenia,
  • tłumienie,
  • masa i sztywność układu,
  • właściwości materiałowe,
  • przewodność i pojemność cieplna materiału.

Ogólnie:

  • większe wymuszenie powoduje silniejszą reakcję,
  • mniejsze tłumienie wydłuża czas drgań,
  • większa bezwładność spowalnia odpowiedź układu.

W metodzie elementów skończonych reakcja przejściowa analizowana jest przy użyciu analiz zależnych od czasu, takich jak:

  • transient structural analysis,
  • transient thermal analysis,
  • analiza dynamiczna.

W takich obliczeniach:

  • czas dzielony jest na kroki czasowe,
  • odpowiedź układu wyznaczana jest iteracyjnie,
  • uwzględnia się masę, tłumienie i zmienne obciążenia.

Do rozwiązania problemów przejściowych stosuje się m.in.:

  • metodę Newmarka,
  • metodę centralnych różnic,
  • schematy jawne i niejawne całkowania w czasie.

Analiza reakcji przejściowej ma bardzo duże znaczenie praktyczne, ponieważ pozwala przewidywać zachowanie konstrukcji i urządzeń w rzeczywistych warunkach pracy. Wykorzystywana jest między innymi w:

  • analizie sejsmicznej budynków,
  • symulacjach zderzeń,
  • analizie drgań maszyn,
  • projektowaniu wirników i turbin,
  • analizie szybkich zmian temperatury,
  • ocenie trwałości zmęczeniowej konstrukcji.

W praktyce reakcja przejściowa często powoduje większe naprężenia i przemieszczenia niż analiza statyczna, dlatego jej uwzględnienie jest bardzo istotne podczas projektowania bezpiecznych i trwałych konstrukcji.

Reakcja przejściowa – definicja i znaczenie w analizie MES
Analiza MES