Współczynnik strat (loss factor) jest parametrem opisującym zdolność materiału lub układu do rozpraszania energii podczas drgań. Określa, jaka część energii mechanicznej zostaje utracona w jednym cyklu drgań wskutek tłumienia.
Parametr ten odgrywa istotną rolę w analizie dynamicznej, analizie harmonicznej oraz modelowaniu tłumienia w metodzie elementów skończonych (MES).
Spis treści
ToggleIdea tłumienia energii
Każdy rzeczywisty układ mechaniczny traci energię podczas ruchu lub drgań. Energia ta rozpraszana jest między innymi poprzez:
- tarcie wewnętrzne materiału,
- lepkość,
- tarcie kontaktowe,
- straty histerezowe,
- opory powietrza.
W rezultacie amplituda drgań stopniowo maleje.
Definicja współczynnika strat
Współczynnik strat definiuje się jako stosunek:
- energii utraconej w jednym cyklu drgań,
- do maksymalnej energii zgromadzonej w układzie podczas tego cyklu.
Im większy współczynnik strat, tym większa zdolność układu do tłumienia drgań.
Straty histerezowe
W wielu materiałach energia tracona jest wskutek histerezy materiałowej.
Oznacza to, że podczas cyklicznego odkształcania:
- część energii sprężystej nie zostaje odzyskana,
- energia zamieniana jest na ciepło.
Zjawisko to jest szczególnie istotne dla:
- gum,
- elastomerów,
- materiałów polimerowych,
- materiałów tłumiących drgania.
Zespolony moduł sprężystości
W analizie harmonicznej tłumienie często opisuje się za pomocą zespolonego modułu sprężystości.
W takim modelu:
- część rzeczywista odpowiada sztywności materiału,
- część urojona odpowiada tłumieniu energii.
Współczynnik strat służy do określenia wielkości tej części urojonej.
Zależność od współczynnika tłumienia
Dla drgań harmonicznych współczynnik strat jest powiązany ze współczynnikiem tłumienia względnego.
W przybliżeniu:
η≈2ζ
gdzie:
- η — współczynnik strat,
- ζ — względny współczynnik tłumienia.
Wartości dla różnych materiałów
Materiały różnią się zdolnością do rozpraszania energii.
Niski współczynnik strat
Typowy dla:
- stali,
- aluminium,
- żeliwa.
Materiały te dobrze przenoszą drgania i mają niewielkie tłumienie wewnętrzne.
Wysoki współczynnik strat
Typowy dla:
- gumy,
- korka,
- elastomerów,
- materiałów tłumiących.
Przykładowo:
- korek: około 0,13–0,17,
- twarda guma: około 1,0.
Znaczenie praktyczne współczynnika strat
Materiały o wysokim współczynniku strat są często stosowane do:
- tłumienia drgań,
- izolacji wibracyjnej,
- redukcji hałasu,
- amortyzacji,
- ochrony konstrukcji przed rezonansami.
Dlatego elementy gumowe są powszechnie stosowane w:
- zawieszeniach,
- amortyzatorach,
- podporach maszyn,
- izolatorach drgań.
Współczynnik strat w MES
W metodzie elementów skończonych współczynnik strat wykorzystywany jest szczególnie w:
- analizie harmonicznej,
- analizie modalnej,
- analizach NVH,
- symulacjach drgań,
- modelowaniu materiałów tłumiących.
Pozwala on uwzględnić rzeczywiste rozpraszanie energii w układzie dynamicznym.


