Gdy na obiekt działa siła lub moment zewnętrzny, zmianie ulega nie tylko jego położenie i kształt, ale również w jego wnętrzu generowany jest opór wewnętrzny. Opór ten opisuje się za pomocą naprężenia, natomiast stopień zmiany kształtu obiektu określany jest jako odkształcenie. Pomiędzy tymi wielkościami istnieje ścisła zależność, która w pewnym zakresie przyjmuje postać liniową.
Zależność tę jako pierwszy opisał brytyjski mechanik i filozof przyrody Robert Hooke (1635–1703), badając relację pomiędzy siłą działającą na sprężynę a jej wydłużeniem. Odkrył on, że w zakresie sprężystym siła jest proporcjonalna do deformacji, a współczynnikiem proporcjonalności jest stała sprężystości.
Spis treści
ToggleUogólnienie prawa Hooke’a
Rozciąganie sprężyny jest deformacją jednowymiarową. Aby przenieść to zachowanie na obiekty trójwymiarowe, konieczne jest uwzględnienie efektu Poissona. Oznacza to, że:
- rozciąganie w jednym kierunku powoduje skrócenie w dwóch pozostałych,
- naprężenie w jednym kierunku wpływa na odkształcenia w trzech kierunkach,
- stan naprężenia i odkształcenia ma charakter tensorowy.
W przypadku materiałów sprężystych zachowanie to można opisać za pomocą właściwości materiałowych.
Właściwości materiałowe w prawie Hooke’a
W trójwymiarowym ujęciu prawa Hooke’a zachowanie materiału opisują podstawowe parametry:
- moduł sprężystości (moduł Younga) – określa sztywność materiału przy rozciąganiu i ściskaniu,
- współczynnik Poissona – opisuje zależność pomiędzy odkształceniami w kierunkach prostopadłych,
- moduł ścinania – alternatywny parametr opisujący sztywność materiału przy ścinaniu.
Parametry te definiują liniową relację pomiędzy naprężeniem a odkształceniem w zakresie sprężystym materiału.
Prawo Hooke’a w analizach MES
W metodzie elementów skończonych (MES) prawo Hooke’a stanowi podstawę większości analiz liniowo-sprężystych. W takim podejściu:
- zakłada się liniową zależność naprężenie–odkształcenie,
- właściwości materiałowe są stałe w całym zakresie obciążeń,
- po odciążeniu obiekt powraca do pierwotnego kształtu.
Prawo Hooke’a obowiązuje jedynie do momentu przekroczenia granicy sprężystości. Po jej przekroczeniu materiał wykazuje nieliniowość materiałową, a relacja naprężenie–odkształcenie przestaje być liniowa.

